Thủ tướng mới đây đã yêu cầu Bộ Công thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính trình Chính phủ phê duyệt phương án giá điện năm 2011 để thực hiện từ tháng 3 tới. Xung quanh vấn đề này, DĐDN có cuộc trao đổi cùng ông Nguyễn Phúc Vinh – TGĐ TCty Điện lực miền Bắc.
Ông Vinh cho biết, nhu cầu điện mỗi năm tăng khoảng 14 – 16% trong vòng 6 năm trở lại đây. Hiện nay cơ cấu chung ở miền Bắc 55% sản lượng điện dành cho sản xuất công nghiệp, còn lại 45% cho các hộ tiêu dùng khác: nông thôn, tiêu dùng, dịch vụ…
- Vậy theo dự báo 2011 chúng ta cần bao nhiêu kWh điện?
Với tốc độ tăng trưởng bình quân như hiện nay, dự báo nhu cầu xấp xỉ 30 tỷ kWh. Nếu cân đối ở miền Bắc, khối lượng các nhà máy chỉ đáp ứng khoảng 70%, còn lại từ chuyển tải từ miền Nam ra, nhưng vẫn không đủ.
- Vậy sẽ thiếu khoảng bao nhiêu, thưa ông?
Chia làm 2 giai đoạn, trong đó 6 tháng đầu năm thiếu tương đối nghiêm trọng. Khả năng tải ở miền Nam ra cũng có giới hạn, còn khả năng ở miền Bắc sản lượng điện tại chỗ cộng mua của Trung Quốc cũng chỉ đáp ứng được 80% nhu cầu 6 tháng đầu năm.
- Ngành điện đang phải “xoay xở” thế nào?
Qua cân đối chúng tôi xác định là thiếu cũng không lấy đâu ra nữa. Năm 2010, chúng ta đã mua của Trung Quốc khoảng 4 tỷ kWh, mua 5,3 cent/kWh, quy đổi thời giá khoảng hơn 1.100 đ/kWh. Bởi vì chung tôi không thể mua USD theo giá ngân hàng 19.500 đồng/USD mà phải mua theo giá thị trường 21.500 đồng/USD. Tính ra, sau khi cộng với thuế nhập khẩu 5%, thuế truyền tại và phí phân phối, quản lý vận hành… đưa điện tới người tiêu dùng cộng tất cả vào quãng 1.400 đồng/kWh. Hiện nay 10 tỉnh miền Bắc (Thái Nguyên, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Cao Bằng, Bắc Kạn, Tuyên Quang, Hà Giang, Yên Bái, Lai Châu, Sơn La) đang dùng điện của Trung Quốc mấy năm nay rồi. Trong khi đó, giá thành bình quân cho các tỉnh này thu về được 760 đồng/kWh.
Năm nay đàm phán khả dĩ thì chúng ta cũng chỉ mua được của Trung Quốc khoảng 4,1 tỷ kWh vì khả năng truyền tải cũng chỉ được có thế.
- Những khoản bù giá chênh lệch đó do chính phủ bù?
Do TCty tự cân đối
- Năm nay tình hình này chắc chắn sẽ còn tiếp tục?
Năm nay thậm chí còn khó khăn hơn vì “bạn” chào giá cao hơn, mùa khô là 1.700 đồng/kWh, cộng tất cả chi phí như tôi nói ở trên vào khoảng 2.100 – 2.200 đồng/kWh. Trong khi giá bán chưa thay đổi.
- Việc chúng ta thiếu điện nhiều năm phải chăng do quy hoạch và đầu tư của ngành điện đang có vấn đề?
Điều này ngành điện cũng đã nói nhiều. Trong đó có mấy nguyên nhân chính: Thiếu vốn đầu tư, đền bù giải phóng mặt bằng, giá điện 20 năm nay chưa đáp ứng để có nhà đầu tư vào, ảnh hưởng của khủng hoảng, nhu cầu điện trong nước tăng cao, tiết kiệm điện chưa hiệu quả…
Về phía chúng tôi, chúng tôi nhận thức là cái gốc của thiếu điện là do thiếu nguồn, do đầu tư không kịp. Và đầu tư không kịp có nhiều nguyên nhân, trong đó cái gốc chính chưa khuyến khích nàh đầu tư và đẩy nhanh tiến độ, vẫn là cơ chế giá. Giá thấp vẫn là gốc chưa hấp dẫn các nhà đầu tư vào làm rất nhiều thứ, nhưng riêng điện không ai dám đầu tư, mặc dù rất nhiều người muốn đầu tư.
- Thưa ông, quy hoạch điện VI có 13 dự án điện lớn, nhưng vẫn chưa thấy đâu?
Quy hoạch điện VI Chính phủ giao cho EVN làm 36 cái thì khởi công 35 cái rồi, còn lại khởi công xong thủ tục ban đầu, còn tiến độ khả dĩ đến 2015 thì nhiều dự án đang trông chờ. Thực tế có một số nhà đầu tư như dầu khí, than… đầu tư nhưng cũng khó khăn.
- Thưa ông, ngoài phương án mua của Trung Quốc, các dự án dầu khí… chúng ta còn có phương án nào khác không, chạy dầu chẳng hạn?
Miền Bắc không có nhà máy nào chạy dầu ngoài một vài dự án của một vài DN như Giấy Bãi Bằng có dự án chạy bằng khí có gần 10 MW, nhà máy Phân đạm Hà Bắc cũng còn mấy trạm nhưng mà quanh năm ngày tháng bán cho ngành điện rồi, còn một vài cái rất nhỏ, không đáng kể gì.
- Tình trạng thiếu điện như trong năm vừa rồi tiếp tục xảy ra, thì giải pháp sẽ là như thế nào, thưa ông?
Không phải đến bây giờ, mà tình trạng thiếu điện đã xảy ra liên tiếp 4 năm nay, từ năm 2007, nhất là vào mùa hè, nhu cầu tăng vọt lên trên 30%. Trong 4 năm trở lại đây tốc độ tăng trưởng của ngành điện dao động 14 – 18%, riêng năm 2010 là 14,73%. Chúng tôi chỉ đáp ứng được 14,25% còn lại là thiếu. Chính vì vậy đã dẫn đến tình trạng cắt điện luân phiên trong năm 2010.
Nhiều năm qua ngành điện dùng giải pháp thống nhất với địa phương đưa ra danh sách ưu tiên, khi sản lượng điện chỉ có hạn. Các địa phương đưa ra danh sách thứ tự ưu tiên, về mặt công nghiệp, đời sống xã hội, và các trung tâm chính trị văn hóa. Điều này đã thực hiện có nề nếp và hệ thống chỉ đạo chặt chẽ thôi. Ví dụ, ở các địa phương, khi thiếu điện, sản lượng đầu tiên phải cắt giảm 20% thì đối tượng đâu tiên phải cắt giảm là nông nghiệp, còn công nghiệp là hãn hữu vì lãnh đạo địa phương đều xác định tăng trưởng công nghiệp cho địa phương, còn cắt sinh hoạt thì cắt nông thôn là chính. Đến mức không chịu được thì cắt thành phố, thị xã… Giải pháp này rất tiêu cực nhưng khi các giải pháp tiết kiệm điện, cắt đèn chiếu sáng, bóng tiết kiệm… tỷ trọng không đáng kể nên đành áp dụng.
- Vừa rồi tổ máy số 1 thủy điện Sơn La đã hòa lưới điện quốc gia vậy mà vẫn chưa cải thiện được tình hình sao? Theo ông, năm 2011 thiếu chừng bao nhiêu kWh?
Tổ máy số 1 thủy điện Sơn La tuy đã hòa lưới điện quốc gia nhưng so với nhu cầu thực tế tăng trưởng thì vẫn chưa đáp ứng. Chúng ta sẽ thiếu khoảng 3 tỷ kWh, trong đó 6 tháng đầu năm thiếu trầm trọng.
- Thưa ông, thiếu điện là vấn đề quá cũ, ngành điện hẳn đã nhìn ra quá rõ, nhưng sao tình hình vẫn không được cải thiện?
Chúng tôi đang rất vướng mắc. Không có doanh nghiệp nào ở VN, thậm chí là trên thế giới lại có “mô hình” sản xuất, kinh doanh như ngành điện ở VN. Thị trường không ra thị trường, bao cấp không ra bao cấp. Nếu đã bao cấp thì Chính phủ phải bao cấp, nhưng ngành điện VN được xác định là DN sản xuất kinh doanh tự bảo tồn vốn và phát triển chứ không được bao cấp. Nhưng toàn bộ quá trình sản xuất, vật tư, thiết bị… đầu vào phải mua theo giá thị trường tự do nhưng giá bán điện lại do Chính phủ quy định. Cụ thệ, như nhiệt điện Ô Môn, Cần Thơ chay theo giá dầu của thị trường Singapore chứ không phải của Tcty xăng dầu VN. Giá than thì Chính phủ khống chế một phần, một phần theo thị trường.
- Vậy theo ông, để tiếp cận thị trường thì giá điện sẽ phải tăng bao nhiêu cho vừa?
Giá điện sản xuất, mua ngoài và đưa đến tay người tiêu dùng hiện nay đủ bù đắp là hơn 1.400 đồng/kWh, tương đương hơn 7 cent, đấy là chưa có lãi. Tính toán này là công khai, có kiểm toán, thanh tra tài chính rõ ràng và dễ dàng nhìn thấy ngay. Do vậy so với giá bán điện hiện tại thì giá ít ra phải tăng 40% nữa mới bù đắp nổi chi phí.
Tôi chỉ nói về góc độ kinh tế và quản lý kinh doanh thì giá điện phải tăng từ lâu rồi. Hôm tổng kết ngành điện năm 2010 tôi nói phải tăng từ 1/1/2011 để cứu ngành điện.
- Còn giá bán điện theo bậc thang do chính ngành điện đề xuất và thực hiện thì sao?
Điện sẽ phải qui về một giá, còn những hộ nghèo sẽ được hưởng trợ cấp riêng.
- Xin cảm ơn ông
Nguồn: Diễn đàn doanh nghiệp
